Społeczeństwa Europy stoją przed wyzwaniem związanym z rosnącą liczebnością dużych drapieżników, powiększaniem się ich zasięgów oraz narastającymi konfliktami wynikającymi z ich obecności. W projekcie CELSA - porozumienie wybranych europejskich uczelni, w tym Uniwersytetu Jagiellońskiego, którego celem jest propagowanie ściślejszej współpracy pomiędzy partnerami porozumienia w sferze aktualnych wyzwań obejmujących aktywność badawczą - naukowcy wykazali, że istotnym czynnikiem sprzyjającym tym tendencją są historyczne zmiany użytkowania ziemi oraz procesy depopulacji.

- Przeprowadzone badania pokazują, że współczesne możliwości migracji niedźwiedzia brunatnego w polskich Karpatach wynikają w dużej mierze z długotrwałych zmian w użytkowaniu ziemi. Podobne zależności mogą dotyczyć również innych dużych drapieżników. Na poprawę jakości i łączności siedlisk dużych ssaków, takich jak niedźwiedź brunatny, wpływają szczególnie procesy depopulacji obserwowana na obszarach wiejskich w całej Europie. Szczególnym przykładem tego procesu w Polsce jest Beskid Niski, który dzięki swojej wyjątkowej, a zrazem dramatycznej historii związanej z przesiedleniami oraz intensywnym przemianom krajobrazu, umożliwił ocenę środowiskowych skutków depopulacji z perspektywy czasu - mówi Anna Szwagierczak, jedna z autorek publikacji.

Zapoczątkowało to proces rewildingu, czyli powrotu do stanu naturalnego, którego pierwszym etapem na tym obszarze było wkraczanie roślinności drzewiastej na grunty porolne, a następnie zwiększanie się powierzchni lasu. Trend wzrostu powierzchni lasów obserwuje się w Beskidzie Niskim również współcześnie, co znacznie zwiększa możliwość odnowienia się siedlisk dużych ssaków.

W celu zrozumienia wpływu zmian użytkowania ziemi przeprowadzono modelowanie łączności siedlisk metodą modelowania najmniejszego kosztu (Least-cost modeling). Pozwoliła ona na wyznaczenie położenia potencjalnych korytarzy migracji przebiegających przez Beskid Niski. - Obszar ten łączy dwie karpackie subpopulacje niedźwiedzi brunatnych: wschodnią i zachodnią, za których źródłowe obszary występowania uznano Bieszczady i Beskid Sądecki. Dodatkowo przyjęta metoda pozwoliła nam na oszacowanie jakości wyznaczonych korytarzy z perspektywy siedliskowej - przekonuje Anna Szwagierczak.

W analizie wzięto pod uwagę ukształtowanie powierzchni badanego obszaru, stopień antropopresji (odległość od zabudowy i ciągów komunikacyjnych), rozmieszczanie przestrzenne oraz wiek lasów. Oprócz współczesnych zbiorów danych przestrzennych zastosowano także dane pozyskane map historycznych. W ten sposób naukowcy mogli analizować dane obejmujące przemiany krajobrazu w 4 przedziałach czasowych, począwszy od lat 60. XIX wieku do czasów współczesnych.

Analiza wykazała, że kluczowe znaczenie dla poprawy jakości i łączności siedlisk niedźwiedzia brunatnego ma wzrost powierzchni lasów obserwowany w całym analizowanym okresie. Stał się on szczególnie dynamiczny po masowych przesiedleniach ludności i utrzymuje się obecnie. W trakcie wzrostu powierzchni lasów znaczącej poprawie uległa również jakość siedlisk niedźwiedzia brunatnego. - Obecnie w różnych częściach Europy obserwujemy procesy depopulacji. Choć przebiegają one w różnym tempie, mają odmienne przyczyny i niosą odmienne skutki, to - jak pokazują nasze badania - w dłuższej perspektywie czasowej ich oddziaływanie na środowisko przyrodnicze może być pozytywne - wskazuje Anna Szwagierczak.

Lepsze zrozumienie tych procesów zarówno z perspektywy środowiskowej, jak i społecznej pomoże w kształtowaniu unijnej polityki renaturyzacyjnej.

Autorami artykułu "Impact of historical land use change on the brown bear habitat connectivity in the Polish Carpathians" są Anna Szwagierczak, dr Elżbieta Ziółkowska, dr Michał Jakiel i dr Dominik Kaim (Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ) oraz Joanna Wąs (Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN).

źródło: www.uj.edu.pl/wiadomosci, autor: Łukasz Wspaniały