Każda z dziesięciu prezentowanych na wystawie brytyjskich artystek nurtu outsider art podąża własną, bezkompromisową drogą. Od eksperymentujących z multisensorycznymi instalacjami Mahli Amatiny i Elinor Rowlands, przez delikatne hafty i batiki Ann Churchill, aż po intensywne, symboliczne malarstwo Yvonne Mabs Francis i niepokojące performance Kim Noble. Listę twórczyń uzupełniają romska artystka i aktywistka Delaine Le Bas, konceptualna kolażystka Sarah Jane Hender, artystka czerpiąca z kultury afrykańskiej Kwaga Sillingi oraz Kate Bradbury, tworząca misterne rzeźby z miejskich znalezisk. Ich dzieła są radykalnie szczere i estetycznie nieprzewidywalne. Dla wielu z nich sztuka jest nie tylko pasją, ale koniecznością – formą przetrwania, autoekspresji i kontaktu ze światem. Ich twórczość opowiada o codzienności, neuroróżnorodności, duchowości, traumach, wykluczeniu, ale pełna jest nadziei, humoru i czułości.

Czym jest outsider art?

Termin outsider art został ukuty przez angielskiego krytyka i znawcę sztuki Rogera Cardinala, aby przybliżyć koncepcję Jeana Dubuffeta tak zwanej sztuki surowej, tworzonej przez osoby funkcjonujące poza strukturami instytucjonalnymi, często marginalizowane, działające intuicyjnie i z potrzeby serca. Jest to sztuka
„z zewnątrz”, ale nie „na marginesie” – jej siła tkwi w autentyczności i radykalnej niezależności. Wystawa nieprzypadkowo prezentowana jest w Muzeum Śląskim w Katowicach, gdyż właśnie tutaj znajduje się największa w Polsce kolekcja sztuki nieprofesjonalnej, gromadząca, między innymi, obiekty z zakresu art brut i outsider art. Jest to niejako dopełnienie prezentowanej przed rokiem ekspozycji „Pierwiastek żeński”  skupiającej się na polskich outsiderkach.

Wystawa „Nie jesteś sama: Outsiderki w sztuce 2025” w Muzeum Śląskim w Katowicach to nie tylko prezentacja nieoczywistych dzieł – to zaproszenie do świata, w którym wrażliwość i niezależność są największą siłą. To także okazja, by spotkać się z odważnymi głosami kobiet, które poprzez sztukę wywalczyły sobie przestrzeń do mówienia własnym językiem – szczerze, bez kompromisów i na własnych zasadach. Wernisaż wystawy w formule otwartej odbędzie się w Muzeum Śląskim w Katowicach w środę 18 czerwca o godzinie 18.00.

,,Nie jesteś sama. Outsiderki w sztuce 2025” powstała przy współpracy Muzeum Śląskiego w Katowicach z  BEAF Arts. To jedna z najciekawszych współprac instytucji z obu krajów, jakie odbywają się w ramach UK/Poland Season 2025. Niedługo po otwarciu wystawy w Polsce, rozpocznie się również jej odsłona w Wielkiej Brytanii, w Boscombe Arts Depot w Bournemouth – ,,You're Not Alone - Women in Art 2025”

Te siostrzane ekspozycje, odbywające się równolegle i prezentujące różne prace tych samych dziesięciu artystek, mają na celu ukazanie szerokiego spektrum kobiecej kreatywności. Ich dzieła opowiadają o wzajemnych relacjach artystek i ich powiązaniach ze społecznościami, w których żyją, jednocześnie budując silniejsze więzi i promując większą świadomość różnorodnych doświadczeń oraz wkładu kobiet w sztukę współczesną.

Na wystawie podziwiać można prace artystek: 

Mahlia Amatina (ur. 1984, Reading, Wielka Brytania, mieszka i pracuje w Reading). Artystka zaczęła tworzyć tuż przed zdiagnozowaniem u niej autyzmu w 2015 roku. Jej twórczość koncentruje się wokół tematów neuroatypowości, a w swoich pracach wykorzystuje różne kanały sensoryczne, by przybliżyć życie osób w spektrum autyzmu. Tworzy immersyjne, interaktywne instalacje, abstrakcyjne obrazy w technikach mieszanych oraz sztukę cyfrową. Prowadziła rezydencje artystyczne, a jej prace były prezentowane zarówno w galeriach sztuki, jak i w przestrzeni publicznej. Dąży do tego, by sztuka była dostępna dla szerszej i bardziej zróżnicowanej publiczności.

Kate Bradbury (ur. 1961, Ibadan, Nigeria, mieszka i pracuje w Londynie). Jej twórczość jest bardzo różnorodna: od szczegółowych rysunków tuszem o długości ponad metra po wirujące rzeźby wykonane ze znajdywanych przedmiotów, a styl jej prac nieustannie się zmienia. Zbiera odpady przemysłowe i domowe, które przechowuje w odpowiednich pudełkach w swoim domu – aż przyjdzie właściwy moment, by je wykorzystać. Twórczość Bradbury przechodzi różne fazy – czasem skupia się na postaciach i bohaterach, a czasem na bardziej abstrakcyjnych formach. Każde dzieło opowiada historię wydobytą z jej wyobraźni. Uczy się metodą prób i błędów, eksperymentując i obserwując, jak pracują inni. Tworzy intuicyjnie, dniem i nocą, zatracając się w akcie twórczym.

Ann Churchill (ur. 1944, Oksford, Wielka Brytania, mieszka i pracuje w Bath). Działalność artystki obejmuje rysunek, malarstwo i tkaninę. Postrzega swoją twórczość jako proces medytacyjny wspierający jej wewnętrzną, duchową podróż. W latach 60. codziennie wykonywała automatyczne, czarno-białe rysunki. W latach 70. zaczęła intensywnie wykorzystywać kolorowe tusze, tworząc na papierze wirujące, przeplatające się linie i formy. Jej najnowsze prace ukazują świat natury w połączeniu z wymyślonymi pejzażami i symboliką sakralną. Prace te powstają bez wcześniejszego planu, rozwijają się automatycznie dzięki subtelnej współpracy ręki z podświadomością. 

Yvonne Mabs Francis (1945–2025, Oksford, Wielka Brytania, mieszkała i pracowała w Bicester). Studiowała sztuki piękne w Slade School of Fine Art w latach 60. Rok po ukończeniu przez nią szkoły zmarł jej ukochany ojciec i wtedy zaczęły się epizody psychotyczne. Po tym traumatycznym doświadczeniu zajęła się projektowaniem, szyciem i sprzedażą ubrań pod marką MABS. Po jedenastu latach wróciła do malarstwa. W 2000 roku postanowiła, że potrzebuje motywu przewodniegoswoich obrazów. Dopiero wtedy pomyślała o swoim cierpieniu w czasie załamania i o tym, jak ludzie – nawet lekarze – niewiele wiedzą o tego typu doświadczeniu. Chciała stworzyć obrazy, które zatrzymają widza i zmuszą do przeczytania tekstu – integralnej części jej pracy. Dzieła wystawione na wystawie należą do serii ośmiu prac.

Sarah Jane Hender (ur. 1972, Dorset, Wielka Brytania, mieszka i pracuje w Bournemouth. W swojej twórczości czerpie z osobistych doświadczeń. Jej fascynacja ludzką sylwetką wynika z wczesnej obsesji na punkcie autoportretów i fetyszyzacji ciała i twarzy. Ostatnio zainteresowała się przedstawieniami androginii oraz rozmywania tożsamości płciowej. Przez wiele lat mieszkała w Londynie, gdzie była częścią kolektywu artystycznego przekształcającego opuszczone budynki w studia i przestrzenie wystawowe. W tym czasie zajmowała się modą lo-fi oraz wykonywała performatywne interwencje w przestrzeni publicznej. Eksperymentuje z różnymi materiałami – od ręcznie szytych ubrań po miękkie rzeźby pokryte gliną. Tworzy również video. 

Delaine Le Bas (ur. 1965, Worthing, Wielka Brytania, mieszka i pracuje w Worthing). Brytyjska artystka, której twórczość porusza tematy narodowości, ziemi, przynależności i płciowości. Realizuje się w różnorodnych technikach: tkaninie, filmie, performansie, fotografii i rzeźbie. Jej sztuka odzwierciedla doświadczenia związane z dorastaniem w społeczności romskiej oraz historię kulturową i mitologię Romów. „Staram się wyrażać siebie na różne sposoby” – mówi. „Chcę pokazać ludziom, jak to jest być ‘innym’ i gdzie jest nasze miejsce, gdy nie należymy do żadnej społeczności. Opis wizualny ma dla mnie zupełnie inne znaczenie niż słowa i silniej rezonuje z odbiorcami.”

Kim Noble (ur. 1960, Londyn, Wielka Brytania, mieszka i pracuje w Londynie). Artystka, która zmaga się z dysocjacyjnym zaburzeniem tożsamości (DID). DID to kreatywny sposób radzenia sobie z niewyobrażalnym bólem – główna osobowość dzieli się na kilka części, z barierą amnezji pomiędzy nimi. Od 14. roku życia wielokrotnie przebywała w szpitalach psychiatrycznych. Pomimo braku formalnego wykształcenia artystycznego, Kim i jej alter ego, po krótkim czasie spędzonym w 2004 roku ze studentką arteterapii, zaczęły interesować się malarstwem. . Obecnie 13 różnych artystów, reprezentujących różne osobowości Kim, tworzy w odmiennych stylach, kolorach i tematach – wielu z nich nie jest świadomych, że dzielą jedno ciało.

Elinor Rowlands (ur. 1984, Luksemburg, mieszka i pracuje w Londynie). Twórczyni interdyscyplinarna, łącząca elementy sztuki dźwiękowej, kompozycji, rysunku, malarstwa i wideo. Jako doktorantka na Nottingham Trent University w Centrum Badań Artystycznych (ARC), prowadzi badania nad stimmingiem autystycznym (powtarzalnym zachowaniem pomagającym regulować emocje) jako metodologią artystyczną. Tworząc, kreuje oniryczne światy inspirowane rytuałem, magią i perspektywą transfeministyczną. Jako osoba autystyczna i z ADHD oraz synestezją, Rowlands wyraża swoją unikalną perspektywę poprzez akt twórczy.

Patricia Shrigley (ur. 1960, Liverpool, Wielka Brytania, mieszka i pracuje w Londynie). Artystka neuroatypowa, która w swojej sztuce konfrontuje się z dyskryminacją i stereotypami rozpowszechnianymi przez polityków i media. Wykorzystuje lisy i gołębie, by ujawnić panujące w Wielkiej Brytanii uprzedzenia klasowe – lisy symbolizują tzw. „dziką” młodzież, natomiast gołębie wiązane są z negatywnym wizerunkiem ubogich jako „rozmnażających się dla zasiłków”. Poprzez swoją twórczość krytykuje te odczłowieczające etykiety i podkreśla odporność oraz godność.

Kwaga Sillingi (ur. 1991, Londyn, mieszka i pracuje w Londynie). Malarka łącząca kolaże z papieru z akrylem, tworząca odważne, wielkoformatowe obrazy. Od 2018 roku związana jest ze studiem ActionSpace w Studio Voltaire. W swojej twórczości nieustannie eksploruje gęsto nakładające się kombinacje kolorystyczne i układy okrągłych form. Często pracuje nad czterema obrazami jednocześnie, stosując własny systematyczny proces twórczy – początkowo układa wstępnie pomalowane kółka w uporządkowane wzory, które stanowią warstwę bazową, a następnie kolejne warstwy farby. Każda warstwa malowana jest inaczej. Z czasem wzory przechodzą od ścisłych do luźniejszych, ukośnych form z grubymi, ekspresyjnymi pętlami farby. 

źródło: Muzeum Śląskie