Rodziny języków uralskich i jenisejskich należą historycznie do najbardziej zagadkowych rodzin językowych w Eurazji. Ludzie posługujący się dziś językami obu rodzin są rozproszeni od centralnej Syberii, przez północną Rosję, po Skandynawię, wschodnie kraje bałtyckie i Kotlinę Karpacką. Przemieszczenia ludności, które leżą u podstaw ekspansji tych języków, pozostają niejasne.

Zespół badawczy pod kierownictwem Tiana Chen Zenga i Davida Reicha z Uniwersytetu Harvarda, Leonida Wiazowa z Uniwersytetu w Ostrawie oraz ich współpracowników z instytucji europejskich, azjatyckich i amerykańskich, przedstawia przełomowe spojrzenie na starożytną przeszłość populacji posługujących się językami uralskimi i jenisejskimi w prestiżowym czasopiśmie Nature. Na podstawie analizy DNA 180 starożytnych osób z okresu późnego paleolitu do epoki brązu (ok. 14 700–1000 p.n.e.), naukowcy dostarczają pierwszych przekonujących dowodów genetycznych na wczesną ekspansję grup posługujących się językiem uralskim z Syberii do Europy. Ruchy te są związane z tzw. zjawiskiem archeologicznym Sejmu-Turbina – gwałtownym rozprzestrzenianiem się zaawansowanej metalurgii brązu w strefie leśnej Eurazji między 2200 a 1900 rokiem p.n.e.

„Nie potrafimy odczytać języka bezpośrednio z genomu, ale łącząc dane genetyczne, archeologiczne i lingwistyczne, możemy zrekonstruować niezwykle dokładny obraz prehistorycznej przeszłości” – mówi Leonid Wiazow z Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu w Ostrawie, w imieniu zespołu naukowego.

Zespół udokumentował również strefy kontaktów, w których osoby mówiące po uralsku wchodziły w interakcje z indoirańskimi pasterzami stepowymi (spokrewnionymi z grupami takimi jak Scytowie, Sarmaci, Persowie oraz grupami etnicznymi w Tadżykistanie, Afganistanie, Pakistanie i Indiach). Kontakty te stanowią potencjalny kontekst dla znanego zbioru zapożyczeń – słów i fraz, które weszły do języków uralskich w wyniku kontaktów językowych z językami indoirańskimi.

Rodzina języków jenisejskich, reprezentowana obecnie jedynie przez język ket, język zagrożonego wyginięciem ludu Ket ze środkowej Syberii, również wykazuje interesujące paralele genetyczne. Badania sugerują powiązanie między przodkami Ketów a mieszkańcami jeziora Bajkał, co może rzucić nowe światło na głębsze więzi językowe między Euroazjatami a rdzennymi mieszkańcami Ameryki Północnej.

źródło: Ostravská univerzita