Kość jest źródłem informacji o przeszłości. To na podstawie badań kości archeolodzy i antropolodzy potrafią odtworzyć dietę naszych przodków oraz szlaki ich migracji. W epoce żelaza na terenach Polski ciałopalenie było dominującym obrządkiem pogrzebowym. Spalone szczątki składano w urnach ceramicznych (popielnicach) lub bezpośrednio w ziemi.

Pod wpływem wysokiej temperatury kość ulega przemianom fizykochemicznym. Najpierw degradacji ulega część organiczna, obejmująca lipidy i białka, a powyżej 700°C dochodzi do rekrystalizacji części mineralnej, zwanej bioapatytem. Po złożeniu w urnie degradacja kości nadal trwa. Na jej stopień i kierunek ma wpływ wiele czynników, takich jak czas, pH oraz skład chemiczny wypełnień glebowo-osadowych w popielnicach. Zrozumienie przebiegu diagenezy kości jest kluczowe dla rekonstrukcji dawnych praktyk kremacyjnych.

Grupa naukowców przeprowadziła wspólne badania spalonych szczątków ludzkich oraz wypełnień glebowo-osadowych z czterech prehistorycznych popielnic, znalezionych w dobrze zachowanych grobach na cmentarzyskach z epoki żelaza i okresu wpływów rzymskich (Czarnówko i Miłoszewo) na Pomorzu. Dwie popielnice były zamknięte pokrywami, jedna częściowo przykryta, a jedna pozbawiona pokrywy.

Analizy osteologiczne, spektroskopowe (FT-IR ATR) i fizykochemiczne gleby wykazały, że głównym czynnikiem determinującym diagenezę kości była dostępność wody w wypełnieniu popielnic. Badania spektroskopowe w podczerwieni (FT-IR) wykonano na linii badawczej CIRI. Uzyskane widma pozwoliły na wykonanie analizy chemometrycznej kości, która ujawniła istotne zmiany w składzie chemicznym kości pomiędzy urną zamkniętą i otwartą, a nawet warstwami dla urny zamkniętej. Stopień zamknięcia popielnicy wpływał na dostęp wody do szczątków i tym samym na tempo i charakter przemian po pochówku.

Współautorami pracy "Diagenesis of prehistoric human burned bones in a sandy burial environment", która została opublikowana w "Journal of Archaeological Science", są dr inż. Karolina Kosowska i dr hab. Tomasz Wróbel, prof. UJ z Narodowego Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS.

źródło: uj.edu.pl/wiadomosci/ , autor: Łukasz Wspaniały