Jak wynika z opisu książki, Viktor Kolář Sr. był nieco opomijanym fotografem, skąd więc pomysł, aby poświęcić książkę jego twórczości?

Z twórczością Viktora Kolářa Sr. zapoznał mnie mój przyjaciel i kolega Pavel Šopák z Muzeum Śląskiego. Było to w kontekście zupełnie innego projektu i innej książki. Nie znałem w ogóle tej pracy, ale poprosiłem Archiwum Miejskie w Ostrawie, dokąd prace Viktora Kolářa Sr. przekazał jego syn, o skany fotografii i odkryłem, jaki to wspaniały materiał.

Czy w zdjęciach zamieszczonych w książce było coś, co Pana zaskoczyło?

Zaskoczyła mnie praca jako całość. Wybranie z niej konkretnych fotografii do książki to była „praca dla zegarmistrza“. Każde zdjęcie musiało coś wnosić, musiało być dobre.

W jaki sposób Pan decydował, które zdjęcia umieścić w książce i jak je ułożyć?

Na to pytanie trochę odpowiedziałem. Generalnie trzeba starać się zrozumieć artystę, dowiedzieć się, jak pracował i jak tworzył, a nie próbować "przerobić" go na kogoś innego. W przypadku twórczości Viktora Kolářa seniora sytuacja była o tyle trudna, że za życia prawie nie wystawiał, a więc nie tworzył powiększeń. Trudno więc było próbować zbliżyć się do jego koncepcji fotografii. Praktycznie była to kilkukrotna redukcja z kilku tysięcy zdjęć do ilości, którą mogła książka udźwignąć. Uporządkowanie zdjęć w książce jest nie tylko moim dziełem, duży wpływ na to miał również grafik Jan Havel.

Wie Pan jakie były powody, że prawie nie wystawiał? Gdzie więc w tamtych czasach można było zobaczyć jego fotografie?

Jego pokolenie nie uważało swojej pracy za sztukę. Czuł, że jest po prostu reporterem, dziennikarzem. Myślę, że fajnie to widać także w pozytywach, które robił później – głównie z synem. To ujęcia z ważnych wydarzeń, jak wizyta prezydenta, niekoniecznie najlepsze zdjęcia. Publikował swoje prace na różne sposoby, np. w gazetach i czasopismach w okresie I Rzeczypospolitej.

Książka zawiera fotografie wykonane od lat 20. do 50. ubiegłego wieku, czy różnią się czymś zdjęcia z poszczególnych okresów przedstawione w książce?

Kolář i jego koncepcja fotografii raczej nie zmieniła się, zmieniły się czasy. Na przykład z lat trzydziestych, a nawet czterdziestych, mamy fotografie Kolářa Sr. przedstawiające środowiska kawiarniane. Bardzo mu się to podobało, lubił tam fotografować, nagrywać przyjęcia i tak dalej. Po 1948 roku tego typu środowiska całkowicie zniknęły, a co za tym idzie – zniknął ten temat fotografii. Z drugiej strony lata 50. przyniosły całą gamę nowych tematów, robotników, brygady rolników, budowy czy wszelkiego rodzaju uroczystości. Kolář Sr. był reporterem, prace odzwierciedlają czasy, nie tyle autora.

Jaki obraz życia w Ostrawie utrwalił Kolář? Miał jakieś ulubione tematy?

Sam miał skomplikowany los, na swoje osiągnięcia zapracował sam. Pochodził z bardzo biednego środowiska, a zainteresowanie sprawami społecznymi było czymś, co pozostało z nim do końca życia.

Jak to się stało, że człowiek z biednego środowiska zajął się fotografią? Przecież żył w czasach, gdy aparat fotograficzny nie był powszechnym przedmiotem.

W rodzinie krąży historia, że swój pierwszy aparat kupił za pieniądze z firmy, w której jako zwykły pracownik zaproponował usprawnienie produkcji. Co doprowadziło Kolářa starszego do zamiłowania do fotografii, nie wiemy. Albo ja nie wiem.

Szukając informacji o książce, zwróciłam uwagę na informację "ostatnia pozycja zarezerwowana" - jaki był nakład książki i jak szybko się sprzedała? 

Nie jestem pewien, ale wydaje mi się, że na stronie wydawnictwa książka jest jeszcze dostępna. Ale nie jestem pewien. W każdym razie książka została wydana w nakładzie 600 egzemplarzy, co w dzisiejszych czasach jest raczej wyższym nakładem dla tego typu publikacji. Jesteśmy bardzo zadowoleni, że książka znalazła swoich czytelników.

Jeśli jest Pan kuratorem wystawy lub, jak w tym przypadku, przygotowuje Pan książkę z czyimiś fotografiami – to bardziej stara się Pan zrozumieć tę osobę i sam pozostać w tyle, czy też osobowość autora zawsze ma na rezultat wpływ i jest to naturalna część procesu?

Nie ma na to ogólnej odpowiedzi. Osobiście czuję się sługą artysty i jego dzieła i nie lubię, gdy kurator podchodzi do pracy artysty w sposób arbitralny. Ale to zależy od wielu rzeczy, czy to praca z żywym artystą, czy tylko z jego dziełem, jakie są możliwości, by w ogóle poznać jego myślenie. W tym wszystkim trzeba też strzec się pewnej bezstronności; artyści lubią przeceniać swoje zdolności. Wpływów jest wiele i tak naprawdę każda praca jest indywidualna. Zupełnie inną kategorią są projekty kuratorskie czy redakcyjne, gdzie całość spoczywa na kuratorze czy redaktorze, nawet na poziomie przekazu. Ale w przypadku Viktora Kolářa Sr. zdecydowanie tak nie jest.

Gdyby mógł Pan porozmawiać z Viktorem Kolářem Sr., czy miałby Pan do niego jakieś pytania?

Na pewno byłoby ich wiele, zwłaszcza rzeczowych. Bardzo interesowałaby mnie historia jego życia. Kolář Sr. był z pokolenia, które miało bardzo trudny los. On i jego rówieśnicy przeszli przez wszystkie trudy XX wieku, to dla nas trudne nawet do wyobrażenia. Kolář Sr. był częściowym sierotą, jego matka prawdopodobnie nie była w stanie go utrzymać i przekazała opiekę nad nim krewnym, po ich śmierci trafił do sierocińca, przeszedł przez I wojnę światową, potem był handlarzem, w czasie II wojny światowej miał kontakt z ruchem oporu i część rodziny została rozstrzelana przez nazistów, i tak mógłbym kontynuować. To są niesamowite historie, ale one też, jak sądzę, wyprostowały tym ludziom wartości w życiu i ich charaktery. To jest dla mnie bardzo inspirujące.

Nad czym teraz Pan pracuje? 

Obecnie pracuję jako redaktor nad dużą książką o Langhans Studio w Pradze i całej historii wokół tego niezwykłego studia. W czerwcu ukaże się monumentalna monografia brneńskiego fotografa Miloša Budíka, która oceni dorobek jego życia. W związku z tym planujemy dużą wystawę, która odbędzie się jednocześnie w trzech miejscach w Brnie.

autor: Michaela Zormanová